23/02/2018

Laboratorium van dichtbij – Episode 4: Safety First, voedselveiligheid als toetssteen

In het kwaliteitslabo bewaken Joost Sprengers en Elsje Laeremans nauwgezet de topkwaliteit van het drukwerk dat Vitrapack aflevert. Dat is een operationeel deel van hun dagtaak. Daarnaast duiken ze ook in de diepte. Ze volgen ontwikkelingen omtrent migraties en barrière-eigenschappen van folies op de voet. In dit laatste deel informeren ze je over de evolutie van aandacht voor houdbaarheid naar het belang van bescherming én gidsen ze je rond op het moleculaire niveau van barrières.

Elsje Laeremans in het kwaliteitslabo.

Elsje Laeremans in het kwaliteitslabo. Zij en Joost bewaken de topkwaliteit van het drukwerk van Vitrapack én volgen daarnaast ook ontwikkelingen omtrent migraties en barière-eigenschappen op de voet.

Van houdbaarheid naar bescherming

Traditioneel ging bij het verpakken van levensmiddelen de meeste aandacht uit naar de houdbaarheid van het product. Elsje: ‘De barrière werd in de eerste plaats beschouwd als een middel om voedingswaren zoals koekjes vers te houden. Daarom stond, bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van coatings, houdbaarheid lange tijd centraal. Nu zien we in de markt een verschuiving.’

Joost vult aan: ‘Pas heel recent, de laatste jaren, stellen onderzoekers vast: vanuit verpakkingskarton migreren minerale oliën. Dat vergt een andere kijk op folieverpakkingen. Folies moeten ook een barrière opwerpen tegen componenten die van buitenaf komen. In het verleden ging de aandacht vooral naar zuurstof en waterdamp – om de houdbaarheid van het product te bevorderen – maar nu beginnen ook andere factoren te spelen, zoals MOSH en MOAH. Waar vroeger vooral oog was voor de houdbaarheid van het product, staat nu ook de bescherming ervan steeds centraler.

Waar vroeger vooral oog was voor de houdbaarheid van het product, staat nu ook de bescherming ervan steeds centraler.

Barrières in mensentaal

Of componenten kunnen migreren door een bepaalde folie, is een kwestie van chemie. De chemische eigenschappen van moleculen zijn daarbij bepalend. Elsje: ‘Het heeft o.a. met polariteit van materialen te maken. Afhankelijk van welke folie je gebruikt, moet je een extra coating aanbrengen. Zo kan je de barrière van je basismateriaal verbeteren.’

Joost geeft een eenvoudig voorbeeld: ‘Zuurstof is apolair en polypropyleen is ook apolair. Zuurstof kan door polypropyleen migreren, omdat ze beide apolair zijn. Waterdamp daarentegen is polair. Omdat het tegengesteld is aan apolair gaat het minder snel door polypropyleen migreren. Bij PET is dat omgekeerd. Dit is uiteraard heel simplistisch voorgesteld. Er zijn nog andere factoren die spelen. Niet alleen polariteit speelt een rol, ook structuren en densiteit zijn belangrijk. En dan gaat het echt over het moleculaire niveau.’

Of componenten kunnen migreren door een bepaalde folie, is een kwestie van chemie.

Bij andere stoffen, zoals bijvoorbeeld bij MOSH en MOAH, wordt het ingewikkelder: ‘Door de grote diversiteit in de chemische samenstelling van verschillende minerale oliën wordt het een erg complex verhaal. Maar samengevat kan je stellen dat vooral polariteit, densiteit van materialen, het materiaal zelf en de lengte van de keten van migrerende componenten bepalend zijn’, weet Joost.

We stellen een evolutie vast omtrent migraties en barrière-eigenschappen van aandacht voor houdbaarheid naar het belang van bescherming.

We stellen een evolutie vast omtrent migraties en barrière-eigenschappen van aandacht voor houdbaarheid naar het belang van bescherming.

Fysieke en chemische uitharding van lijmen

Nu we de wereld van de moleculen induiken, komen Joost en Elsje op kruissnelheid. Ze werpen zich op als gids die je meeneemt naar het moleculaire niveau. Daar spelen heel wat processen die we met het blote oog niet kunnen waarnemen, maar die wel bepalend zijn voor de kwaliteit van het eindproduct.

Joost: ‘Bij de lijmen die we gebruiken, heb je bijvoorbeeld een fysieke uitharding en een chemische uitharding. Het fysieke is wat je ziet of kan voelen, zoals de laminaatsterkte. Maar je hebt ook een chemische uitharding: bij de uitharding worden primaire aromatische amines (PAA’s) gevormd. Dat is onvermijdelijk.  PAA’s kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid, maar ze zijn niet stabiel en reageren na het productieproces verder tot ze onschadelijke verbindingen vormen.’

Joost en Elsje werpen zich op als gids die je meeneemt naar het moleculaire niveau. Daar spelen immers heel wat processen.

Elsje: ‘Dat uithardingsproces moet lang genoeg aan de gang zijn, om volledig veilig te zijn. Als je een product al verpakt in een folie die chemisch nog aan het uitharden is – dus terwijl de schadelijke PAA’s nog aanwezig zijn – kunnen deze migreren naar het levensmiddel. Je kan die chemische uitharding fysiek niet zien, maar je moet daar wel rekening mee houden. Voor een folie aan de klant geleverd mag worden, moet ook de chemische uitharding voltooid zijn. Het opvolgen van de chemische uitharding is ook iets wat we doen, om ervoor te zorgen dat alle folies veilig bij de klanten worden geleverd.’

Voor een folie aan de klant geleverd mag worden, moet ook de chemische uitharding voltooid zijn.

Voor een folie aan de klant geleverd mag worden, moet ook de chemische uitharding voltooid zijn.

Voedselveiligheid garanderen

Joost: ‘We hebben onze lijmen natuurlijk zo geselecteerd, dat die termijn zo kort mogelijk is. Het zijn duurdere lijmen, maar op die manier garanderen we de voedselveiligheid. Voor bepaalde complexen, met bijvoorbeeld OPA, duurt de chemische uitharding langer. In dat geval is de leveringstermijn wat langer, omdat we de voedselveiligheid willen garanderen.’

Elk productieproces is anders, wat ook invloed heeft op de uithardingstijden. Elsje: ‘Onze inkten zouden bijvoorbeeld het uithardingsproces kunnen vertragen. Daarom testen we dat op regelmatige basis. We lamineren een rol, daar wordt een staal van genomen en een zakje van gemaakt. Dat vullen we met een voedingssimulant, bijvoorbeeld azijnzuur. Dat plaatsen we twee uur op 70 graden in de incubatie-oven, zodat er contact is tussen de verpakking en de inhoud. De vloeistof wordt hierna verzameld in een potje. Dit proces wordt elke dag herhaald tot zeven dagen na de productiedag. De potjes met vloeistof worden verstuurd naar een extern labo, dat deze test op de aanwezigheid van PAA’s. Zo krijg je een grafiek waarop je perfect kan aflezen vanaf welke dag de folies veilig zijn voor verwerking.’

Joost en Elsje waken over de voedselveiligheid, in elke fase van het productieproces.

Met andere woorden: Joost en Elsje waken over de voedselveiligheid, in elke fase van het productieproces. Vanuit hun expertise in migratie adviseren ze over de beste barrière voor voedingsmiddelen en ze waken erover dat de gedrukte folies volledig conform de wettelijke bepalingen worden geleverd. Zo levert Vitrapack topkwaliteit, elke dag opnieuw.

Dit is het vierde en laatste deel van een reeks over het kwaliteitslabo van Vitrapack. Meer weten? Ook deel een, deel twee en deel drie zijn beschikbaar!